Zal ik eens een bekentenis doen? Ik heb het wel voor Michiel Hendryckx, fotograaf en begeesterd mens in zowat alles wat hij doet. De passie waarmee de man over ongeveer elk onderwerp vertelt vind ik aanstekelijk. Deze week mag de man de achterpagina van Veto vullen en hij doet daar wel een paar interessante uitspraken waarover ik graag mag reflecteren. Ik ben het niet volledig met de man eens, misschien draag ik daarvoor nog iets te veel idealisme in mijn hart, maar ik volg wel zijn redeneringen over de passie van het lesgeven en de onbedoelde gevolgen van de democratisering van het onderwijs.
Over die democratisering zegt Hendryckx het volgende:
Veto: U bent tegen de democratisering van het onderwijs?
Hendryckx: «Ik ben tegen de democratisering van de samenleving. Het is Europalia China? Hup, iedereen moet naar China. Er opent een nieuw museum in Leuven? Hup, allemaal naar dat museum. Een fototentoonstelling van Michiel Hendryckx? Allen daarheen! Dat is democratisering. Je moet niets nog zelf ontdekken. Mensen worden als vee in een bepaalde richting geduwd. Veel ouders vinden nog altijd dat hun leven pas geslaagd is als hun kinderen naar de universiteit gaan. Denk eens aan de wegwijzers bij monumenten. Iedereen rijdt naar een middeleeuws kerkje omdat er op de autostrade een pijl staat. Alle klojo’s worden daar naartoe gelokt, ook al zijn ze niet geïnteresseerd, maar ze lopen wel in de weg van die drie mensen die wél oprecht geïnteresseerd zijn. Dat is een goede metafoor om te zeggen wat er aan de hand is aan de universiteit.»
Laten we eerlijk zijn. De Sociale Wetenschappen, mijn vakgebied, zijn een vergaarbak voor mensen die niet zo goed weten wat te doen maar wel willen verderstuderen. Maar lopen die dan in de weg? Ik ben het daarover niet met Hendryckx eens. Ondermeer omdat ik zelf ook zo’n nauwelijks bewuste studiekeuze maakte op mijn negentiende, na een gefnuikt bestaan als topsporter-in-spe en een klein jaar militaire school. Dolen hoeft niet gelijk te staan met verdwalen.
Ook het volgende stukje maakte iets in me los:
Veto: U hield ook op met lesgeven omdat u teleurgesteld was in uw studenten.
Hendryckx: «Ik neem het mezelf ontzettend kwalijk dat ik gestopt ben met lesgeven. Ik was een zeer goede docent, maar ik wou niet op automatische piloot staan lesgeven. Bovendien merkte ik op een bepaald moment een ongelofelijk gedegouteerde, van alle passie verstoken houding bij studenten. Ondertussen heb ik daar wel een uitleg voor: die gasten hebben geen idolen. Je moet iemand hebben die je graag zou willen worden.»
Ik mag van mezelf denken dat ik ook gloedvol sta les te geven, dat het duidelijk is dat ik een passie voor mijn vakgebied heb waarvan ik enkel kan hopen dat een aantal studenten die begeestering overneemt. Veel studenten tonen inderdaad niet al te veel interesse, laat staan een passie voor hun studiedomein. Maar een gedegouteerde houding? Nee, die zie ik eigenlijk niet. De onbewezen idooltheorie van Hendryckx lijkt me ook niet al te sterk ingebed in de empirie. Moet je Rudi Laermans echt bewonderen om te genieten van zijn uiterst erudiete sociologische bespiegelingen? Of moet je, erger nog, hem willen zijn? Nee toch …
Ik vraag me overigens af in welke mate ik zelf die passie al bezat in het eerste jaar, het jaar waaraan ik les geef. Ik herinner me gloedvolle en passionele discussies over de systeemtheorie van Luhmann in de Libertad of in het park van Leuven, maar daar moet het zowat bij gebleven zijn. De grote passie kwam pas later, in de licenties, toen ik enkel nog naar discussielessen en debatten ging, om me uit te leven. Die passie zien ontluiken bij een aantal studenten, gewaarworden hoe sommige studenten groeien en uiteindelijk ook je intellectuele meerdere worden, dat verschaft genot.
Nee, lesgeven ga ik mijn hele leven niet doen. Ook ik zal stoppen als ik merk dat de passie weg is, dat heb ik altijd gezegd. Enkel ben ik niet bereid om de schuld bij studenten te leggen, om op generatieverschillen te wijzen en te vergeten dat passie van binnenin moet komen. Studenten vandaag zijn anders dan vijf jaar geleden, toen ik zelf nog studeerde. Gelukkig maar, zo denk ik soms. Welke eer valt er als leerkracht nog te rapen als alle studenten gepassioneerd en gemotiveerd zijn? Schenkt één bekeerling niet meer voldoening dan honderd volgzame fans? Beste Michiel, wat denk je?
Lesgeven is inderdaad een passie. En van zo gauw die passie weg is, moet je ermee stoppen. Er zijn al meer dan genoeg uitgebluste leerkrachten/docenten in het onderwijs.
En het geeft, zoals je zegt, zeer veel voldoening om iemand die een heel jaar tegenwerkt of schoolmoe is, uiteindelijk toch mee te krijgen. Dat zijn de personen die je bijblijven, die een uitdaging zijn. Wat natuurlijk niet wegneemt dat gemotiveerde enthousiaste leerlingen ook nodig zijn om het vol te houden.